Betimet në këndvështrimin e Islamit.

Betimet në këndvështrimin e Islamit.

 

Betimet janë të shpeshta në jetën e përditshme dhe njerëzit i përdorin ato, ose për të siguruar dikë se thonë të vërteten, ose se do të kryejnë diçka me patjetër. Ato janë shumë të nevojshme në jetën e përditshme, sidomos në lidhje me vërtetësinë e fjalës, sepse është e pamundur që çdo gjë të vërtetohet me fakte.

Në shoqëritë monoteiste, ato të cilat besojnë në një zot, njerëzit për betim përmendin vetëm emrin e Allahut, zotit dhe të adhuruarit të tyre të vetëm, ndërsa në shoqëritë idhujtare ata përmendin edhe emra të tjerë si emra të shtrenjtëve apo shenjtëve të tyre.

Kështu, betim në islam quhet: përmendja e emrit te Allahut, ose për të siguruar dikë se the të vërteten, ose për të kryer diçka me patjetër[1].

Ndërsa në shoqëritë idhujtare betim quhet: përmendja e emrit gjëje të shtrenjtë a të shenjtë për ta, ose për të siguruar dikë se the të vërteten, ose për të kryer diçka me patjetër.

 

Betimet para islamit.

Është e rëndësishme të njihemi me gjendjen e arabëve para islamit për të kuptuar më pas gjykimet e islamit, shkaqet dhe rëndësinë e tyre.

Arabët para dërgimit të profetit Muhamed -alejhi selam- kishin fe të përzier: disa zakone i kishin trashëguar nga feja e Ibrahimit -alejhi selam- dhe prej tyre betimi në Allah dhe disa të tjera ishin pjellë e idhujtarisë së shpikur prej tyre pas kohës se Ibrahimit -alejhi selam- dhe prej tyre ishte betimi në idhuj dhe në gjëra të shtrenjta dhe me vlerë për ta.

Duke parë në librat e historisë para islame gjejmë se arabët në shoqërinë e tyre bënin këto lloje betimesh:

 

Lloji i parë: Betimi në Zot.

Hatim Et-Taij, një burrë fisnik arab i cili i përket kohës para islamit, në poezitë e tij, thoshte:

Nëse pi derisa te ngopem  

me pije dehëse, mos u ngopsha!

Nëse i prish dasmën komshiut,

e të fshihem në errësirë, mos u fshehsha!

Si ta turpëroj komshijen dhe ta tradhtoj komshiun?!

Jo, pasha Allahun, sa të jem gjallë mos e bëfsha![2]

Në vargun e fundit, poeti betohet në Zot se nuk do t’ia lejojë vetës të bëjë punë të ulëta dhe thotë: Pasha Allahun!

Ky adet siç u tha më lart është adet i trashëguar nga feja e pastër e Ibrahimit -alejhi selam- me të cilën kanë pasur lidhje edhe arabet edhe beni Israilët.

 

Lloji i dytë: Betimi në idhujt si Lati, Uzaja dhe Menati.

Eus bin Haxher, poet i kohës paraislame në një nga poezitë e tij, thoshte:

Pasha Latin dhe Uzanë dhe kush ndjek rrugën e tyre

Edhe pasha Allahun, sepse Allahu është më i madh prej tyre[3].

Këto vargje përmbajnë tre betime: dy prej tyre në idhuj dhe i treti në Allah.

Një poet tjetër i kohës para islame Abdul-Ueza bin Uediah El-Muzenij betohej në Menat dhe thoshte:

Jam betuar betim prej të sinqertit, 

në Menatin te vendi i fisi të Khazrexhit[4].

Lati, Uzaja dhe Menati kanë qenë tre idhujt më të mëdhenj të Arabisë të vendosura në tre vendet më të njohura të asaj kohe: Lati në Taif, Uzaja në Meke dhe Menati në Medine. Arabet para islamit i vizitonin ato për mbarësi siç vizitonin Qaben, bënin Kurban për to dhe u luteshin atyre për nevojat e tyre dhe për shkak të kësaj pozite që kishin tek ata betoheshin në to kur e kishin të nevojshme.

 

Lloji i tretë: Betimi në gjëra me rëndësi fetare si Qabeja.

Zuhejr bin Ebij Selma, poet shumë i njohur i kohës para islame sa poezitë e tij vareshin në Qabe, në një prej këtyre poezive thoshte:

Betohem ne shtëpinë rreth te cilës tavaf kanë bërë

burrat që e ndërtuan atë prej Kurejshëve dhe Xhurhumit

Ata janë më të mirët fisnikë që janë gjendur,

në çdo gjendje fuqie apo dobësie, janë përgjigjur[5].

Në vargun e parë duket qartë betimi në Qabe, sepse ajo është shtëpia e Zotit rreth së cilës bëhej tavaf që nga koha e stërgjyshit të tyre Ibrahimit -alejhi selam- dhe kujdeseshin për të fiset arabe të Kurejshëve dhe të Xhurhumit. Ata prej Ibrahimit -alejhi selam- kishin trashëguar rëndësinë fetare të saj dhe ata për shkak të kësaj rëndësie betoheshin në të, mirëpo ata me këtë veprim dilnin jashtë zakonit të tij, sepse Qabja ishte caktuar vend për adhurimin e Allahut dhe jo për adhurimin e saj, sepse Ibrahimi -alejhi selam- nuk adhuronte asgjë dhe askënd tjetër veç Allahut të madhëruar.

 

Lloji i katërt: Betimi në njerëz të shtrenjtë si baballarët dhe në gjëra të shtrenjta për jetesën si: kripa, zjarri etj.

Ebu Khirrash El-Hudhelij, poet arab i kohës para islame, por që e ka arritur islamin dhe nga fundi i jetës së tij e ka pranuar atë -radiallahu anhu-, në një nga poezitë e tij të kohës së hershme, i drejtohej gruas se tij e cila i kërkonte shkurorëzimin, dhe i thoshte:

Jo pasha babanë tënd të mirë, (tjetrin) nuk ke për ta gjetur,

as të sjellshëm kur ka pasuri dhe as durimtar në varfëri, s’ke për ta hasur[6].

Në këto vargje kemi një betim të qartë në baballarë, betim i cili ka vazhduar edhe një farë kohe pas ardhjes së Islamit siç do të vijë më poshtë në temën tjetër së bashku me arsyetimin e këtij veprimi.

Një poet tjetër betohej në gjëra të tjera të domosdoshme për jetesën dhe thoshte:

U betova në kripë kur njerëzit ishin prezentë në një grumbullim të madh

Dhe u betova në zjarr dhe në Latin, sepse ai është më i madh[7].

Në këto vargje kemi betimin në kripë dhe në zjarr si dy gjëra të shtrenjta për jetesën e njeriut. Kjo nëse ata nuk i adhuronin ato duke i konsideruar zota, siç bënin persët me zjarrin, sepse ashtu kemi të bëjmë me betim në idhuj.

 

Lloji i pestë: Betimi në cilësi me vlerë si amaneti.

Ky lloj betimi është përmendur në një hadith profetik ku profeti -alejhi selam- e kritikon atë dhe thotë: “Kush betohet në amanet nuk është prej nesh[8].

Nuk dihet mirë se çfarë ka patur për qëllim profeti -alejhi selam- me fjalën amanet: porositë e Zotit, apo besnikërinë e burrit, sepse kjo fjalë i përmban të dyja.

Dijetari i njohur i gjuhës arabe Ibn El-Ethir -Allahu e mëshiroftë- thotë: “Me fjalën amanet emërtohen disa gjëra: bindja ndaj urdhrave të zotit, porositë e Allahut (namazi, agjërimi, zekati, haxhi etj), gjërat që lihen për tu ruajtur në mirëbesim, besnikëria dhe garancia[9].

Kështu nëse në hadith është për qëllim besnikëria e burrit, atëherë ai mund të ketë lidhje me ndalimin e betimit në këtë cilësi me vlerë te njerëzit, madje arabët kanë qenë shumë të njohur për të edhe para islamit dhe ata për shkak se e vlerësonin shumë, ndoshta edhe betoheshin në të. E nëse me fjalën amanet janë për qëllim porositë e Zotit, atëherë ai ka të bëjë me myslimanët e jo me arabët para islamit, që ata të mos betohen në porositë e Allahut, sepse Allahu për porositë e Tij nuk ka kërkuar më shumë se respekt dhe bindje.

 

 

Këto ishin disa nga betimet e njerëzve para islamit dhe shkaqet tyre, për tu njohur më pas me gjykimin e këtyre betimeve në islam dhe rregullat e myslimanëve në lidhje me to.

 

Vijon………

[1] Shih përkufizimin e betimit dhe urtësinë e tij në librin El-Meusuah El-Kuejtije: 7/245-246.

[2] Shih librin El-Bidaje uen-Nihaje të Ibn Kethirit: 2/ 273.

[3] Shih librin El-Esnam të Ibn Es-Saib: 17.

[4] Shih librin El-Esnam të Ibn Es-Saib: 14.

[5] Shih librin Xhemherat Esh’ar El-Arab të Ibn Ebil-Khattab: 161.

[6] Shih librin El-Ikhtijarein të El-Ekhfesh El-Esgar: 1/672.

[7] Shih librin El-Bejan uet-Tebjin të El-Xhahidh: 3/7.

[8] E transmeton Ebu Daudi dhe e saktëson shejh Albani.

[9] Shih librin e autorit me titull En-Nihaje: 1/71.