Komenti i librit “Sëmundja dhe Ilaçi” – 11 –

“Me emrin e Allahut, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit.

Dijetari i madh Ibn Kajim (Allahu e mëshiroftë) në librin e tij ‘Sëmundja dhe Ilaçi’ thotë:

‘Allahu i Madhëruar në librin e Tij e ka lidhur arritjen e mirësive në këtë botë dhe në botën tjetër, si dhe arritjen e gëzimit në të dyja botët, me veprat. Këtë e ka bërë të ngjashme me lidhjen e shpërblimit me kushtin, të pasojës me shkakun, dhe të efektit me arsyen. Në Kuran, kjo gjë përmendet në më shumë se një mijë vende.’

Ndonjëherë Ai e lidh shpërblimin (apo ndëshkimin) me një gjykim universal (kauzal), ose urdhrin fetar me një cilësi që i përshtatet atij, siç janë fjalët e Tij:

فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ.

“E kur ata e tejkaluan me mendjemadhësi atë që u ishte ndaluar, Ne u thamë: “Bëhuni majmunë të urryer!” (El-A’raf: 166).

فَلَمَّا أَسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ

“E kur na zemëruan (me veprat e tyre), Ne u hakmorëm ndaj tyre…” (Ez-Zuhruf: 55).

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نکالا.

“Vjedhësit dhe vjedhëses prejuani duart e tyre, si ndëshkim për atë që vepruan…” (El-Maide: 38).

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرًا عَظِيمًا.

“Me të vërtetë, muslimanët dhe muslimanet, besimtarët dhe besimtaret, të bindurit dhe të bindurat, të sinqertët dhe të sinqertat, durimtarët dhe durimtaret, të përulurit dhe të përulurat, ata që japin sadaka dhe ato që japin sadaka, agjëruesit dhe agjërueset, ata që ruajnë nderin e tyre dhe ato që e ruajnë, ata që e përmendin Allahun shumë dhe ato që e përmendin – Allahu ka përgatitur për ta falje dhe shpërblim të madh.” (El-Ahzab: 35).

Dhe raste të tilla janë të shumta.”

Me emrin e Allahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit.

Falënderimi i takon Allahut, Zotit të botëve. Dëshmoj se nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut, Një e të Vetëm, pa ortak, dhe dëshmoj se Muhamedi është robi dhe i Dërguari i Tij. Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, familjen dhe shokët e tij.

Komenti: Ajo që përmendi Ibn Kajjim – Allahu e mëshiroftë – duke vënë në dukje përmendjen e shpeshtë të kësaj në Kur’anin Fisnik, duke theksuar se vendet ku përmendet kjo çështje në Kur’an janë më shumë se një mijë – duhet ditur se diçka të ngjashme ibn Kajimi e ka përmendur edhe në librin e tij “Miftahu Dari es-Se‘ade”, – ku bazohet në atë që u përmend më herët lidhur me lutjen (duanë): se kujdesi dhe përkushtimi ndaj lutjes është prej zmbrapsjes së kaderit me kader, sepse lutja është shkak që robi e merr dhe, nëse robi udhëzohet për të bërë lutje, kjo është prej kaderit të Allahut dhe njëkohësisht prej suksesit që Allahu i Lartësuar ia jep këtij njeriu.

Ne e pamë në hadithin e mëparshëm fjalën e Profetit ﷺ: “Kaderin nuk e zmbraps asgjë tjetër përveç duasë.” Pra duaja është pjesë e kaderit.

Ngjashëm me këtë është edhe hadithi tjetër ku Profeti ﷺ u pyet: ‘O i Dërguari i Allahut, na trego për ilaçet me të cilat kurohemi ose rukjet (lutjet) që i kërkojmë të na bëhen, a kthejnë ato diçka nga kaderi i Allahut?’. Ai u përgjigj: Ato (ilaçet dhe rukjet) janë pjesë e kaderit të Allahut.”

Shembulli i Omerit – Allahu qoftë i kënaqur me të – në ngjarjen e kthimit të tij nga vendi që ishte goditur nga murtaja, pasi u këshillua me sahabët dhe më pas vendosi të kthehej. Ebu Ubejde atë kohë i tha: “A po ikën nga kaderi i Allahut?” Ai iu përgjigj: “Sikur ta kishte thënë këtë dikush tjetër përveç teje, o Ebu Ubejde! Po, ne ikim nga kaderi i Allahut tek kaderi i Allahut’.

Pastaj ai dha një shembull të mrekullueshëm duke thënë: ‘Sikur të vije në një luginë që ka dy anë: njëra ka kullotë dhe tjetra është djerrë (pa kullotë). Nëse i ushqen devetë në anën me kullotë, këtë e bën me kaderin e Allahut, e nëse i dërgon në anën pa kullotë, edhe këtë e bën me kaderin e Allahut’.

Qëllimi i tij ishte se njeriu, kur gjendet në një situatë të tillë, do të shkojë drejt asaj që ka kullotë dhe nuk thotë: ‘Punët janë me kader’ dhe të shkojë në vendin e tharë. Përkundrazi, ai e ndërmerr shkakun (sebebin), dhe ky shkak, nëse robi udhëzohet drejt tij, është pjesë e kaderit të Allahut të Madhëruar.”

Ai (Ibn Kajim) dëshiron të theksojë rëndësinë e madhe të duasë dhe dobitë e saj të pashtershme për robin në këtë botë dhe në tjetrën.

Ai sqaroi se pyetja: ‘Nëse diçka është e paracaktuar, ç’nevojë ka për dua?’ qysh në thelb është e prishur (e gabuar). Kjo sepse duaja është një shkak i urdhëruar nga Allahu dhe është pjesë e vetë kaderit të Tij.

Është e njohur se gjërat e paracaktuara për robin – si rënia e një sprove apo mosrënia e saj, vështirësia apo lehtësimi – janë çështje të fshehura (gajb) për të, ai nuk i di ato. Mirëpo, robi është i urdhëruar të ndërmarrë shkaqet që sjellin mirëqenie dhe shpëtim. I kërkohet gjithashtu të jetë i kujdesshëm ndaj duasë, sepse ruajtja e saj sjell shpëtimin. Madje, ai është urdhëruar të jetë këmbëngulës në dua, të kërkojë shumë dhe të mos humbasë shpresën nga mëshira e Allahut.”

Prandaj ai (Allahu e mëshiroftë) përmend këtu se në Kuran Allahu i Madhëruar e ka lidhur arritjen e të mirave dhe të këqijave në dunja dhe ahiret përmes veprave. Kjo është si lidhja e shpërblimit me kushtin, apo e pasojës (ma’lul) me shkakun (il-leh). Shkaku është ai që e bën të domosdoshëm gjykimin, ndërsa pasoja është vetë gjykimi që buron nga shkaku. Ashtu siç janë këto të lidhura me njëra-tjetrën, edhe shpërblimi apo ndëshkimi janë të lidhura me veprën.

Ky parim – që mirësitë dhe të këqijat në dynja dhe ahiret janë të lidhura me veprat – përmendet në Kuran në më shumë se një mijë vende.

Kur njeriu ndalet te një fjalë e tillë e një dijetari si Ibn Kajjimi – Allahu e mëshiroftë – e kupton përkujdesjen e madhe që ai kishte ndaj Librit të Allahut. Madje, kur e përmendi këtë shprehje në librin e tij “Miftāḥ Dār es-Se‘āde”, ai thotē:

“Sikur kjo të ishte në Kur’an dhe Sunet në rreth njëqind apo dyqind vende, do t’i sillnim ato, por ajo është në më shumë se një mijë vende, me forma të ndryshme.”

Përmendja e këtij numri bazohet në meditimin (tedebbur) e tij të thellë, gjë që i hap nxënësit të dijes një dritare drejt këtij përfitimi të madh: Meditimit të Librit të Allahut: “Libër i bekuar, të cilin Ne ta zbritëm ty që të meditojnë mbi ajetet e tij dhe që të përkujtohen njerëzit e mendjes.”

Pastaj ai – Allahu e mëshiroftë – përmend se kjo ka ardhur në forma të ndryshme, domethënë me mënyra të larmishme, duke parashtruar shembuj për çdo kategori (lloj). Një kategori përfshin nën vete raste të shumta ilustruese.

Kategoria e parë: Konsiston në renditjen e shpërblimit (جزاء) mbi gjykimin (حكم). Ky i fundit mund të jetë një gjykim universal (kewni/kaderi) ose një gjykim normativ-juridik (emri/sher’i). Gjykimi pason cilësinë korresponduese (el-wasf el-munasib). Domethënë sipas përshkrimit të përshtatshëm. Për këtë ai ofron shembuj: Si fjala e Allahut të Lartësuar:

﴿فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ﴾

“E kur Na zemëruan, Ne u hakmorëm ndaj tyre.”

Hakmarrja është shpërblimi (ndëshkimi), dhe ajo është e renditur mbi çfarë? Mbi atë që Allahu e përmendi për ta me fjalën e Tij: ﴿آسَفُونَا﴾. Kuptimi i “āsafūnā” është: na zemëruan, dhe el-esef është zemërimi i fortë.

Dhe fjala e Tij:

﴿وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ﴾

“Vjedhësit dhe vjedhëses ua prisni duart, si shpërblim për atë që kanë fituar, si ndëshkim nga Allahu.”

Ky rast i përket sferës së ndëshkimeve.

Ndërsa në sferën e shpërblimit, është fjala e Tij:

﴿إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ﴾

“Me të vërtetë muslimanët dhe muslimanet…”

Ku pas renditjes së cilësive të shumta, e përfundon me fjalën:

﴿أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا﴾

“Allahu ka përgatitur për ta falje dhe shpërblim të madh.”

Dhe kjo në Kur’an është shumë e shpeshtë.

Teksti: Ndonjëherë, Allahu e ndërton këtë lidhshmëri përmes formulimit të kushtit dhe pasojës (shpërblimit), si në ajetet:

﴿إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ﴾

“Nëse keni devotshmëri (takuwa) ndaj Allahut, Ai do t’ju pajisë me Furkan (aftësi dalluese), do t’ju shlyejë mëkatet dhe do t’ju falë.» (El-Enfal: 29).

(Këtu ‘devotshmëria’ është kushti, ndërsa ‘Furkani dhe falja’ përbëjnë pasojën shpërblyese.)

Dhe fjala e Tij:

﴿فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ﴾

“Nëse pendohen, e falin namazin dhe e japin zekatin, atëherë janë vëllezërit tuaj në fe.”

Dhe fjala e Tij:

﴿وَأَنْ لَوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا﴾

“Dhe sikur ata të qëndronin të palëkundur në rrugën e drejtë, Ne do t’u jepnim ujë të bollshëm.» (El-Xhin: 16). (Qëndrueshmëria’ është kushti, ‘furnizimi’ është pasoja.)

Ky është një lloj tjetër në këtë kapitull.

Herë Ai e rendit atë në formën e kushtit dhe shpërblimit:

﴿إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ﴾ – ky është kushti;

﴿يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ﴾ – ky është shpërblimi.

﴿فَإِنْ تَابُوا﴾ – ky është kushti;

﴿وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ﴾ – ky është shpërblimi.

Domethënë: nëse kjo realizohet prej tyre, ata kanë të njëjtat të drejta që kanë muslimanët dhe mbi ta bien të njëjtat obligime që bien mbi ta.

Të ngjashme janë edhe rastet:

﴿فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ﴾

“Nëse pendohen, e falin namazin dhe e japin zekatin, atëherë lërini të lirë në rrugën e tyre.”

Dhe fjala e Tij:

﴿وَأَنْ لَوِ اسْتَقَامُوا﴾ – ky është kushti;

﴿لَأَسْقَيْنَاهُمْ﴾ – ky është shpërblimi.

Dhe fjala e Tij:

﴿وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ﴾

“Sikur banorët e qyteteve të kishin besuar dhe të ishin ruajtur, Ne do t’u kishim hapur atyre bekime nga qielli dhe toka.”

Dhe fjala e Tij:

﴿وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأَدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ﴾

“Sikur ithtarët e Librit të kishin besuar dhe të ishin ruajtur, Ne do t’ua kishim shlyer gjynahet dhe do t’i kishim futur në kopshtet e begatisë.”

Dhe ajeti pas tij:

﴿وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ﴾

“Sikur ata ta kishin zbatuar Tevratin, Inxhilin dhe atë që u është zbritur nga Zoti i tyre, do të ushqeheshin (me bollëk) nga çdo anë.”

Herë tjetër, Ai vjen me lam-in e qëllimit (lam et-ta‘līl), si fjala e Tij:

﴿لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ﴾

“Që ata t’i meditojnë ajetet e Tij dhe që të përkujtohen njerëzit e mendjes.”

Dhe fjala e Tij:

﴿لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا﴾

“Që ju të jeni dëshmitarë mbi njerëzit dhe që i Dërguari të jetë dëshmitar mbi ju.”

Ndonjëherë vjen me lam-in e shkakësisë (lam et-ta‘līl). Siç është fjala e Allahut të Lartësuar:

﴿لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ﴾

“Kështu që t’i meditojnë ajetet e Tij.”

Këtu lam-i është lam i shkakësisë, domethënë: Kur’ani është zbritur pikërisht për këtë qëllim. Siç thotë Allahu:

﴿كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ﴾

“Një Libër që Ne ta zbritëm ty, i bekuar, që ata t’i meditojnë ajetet e tij.”

Po ashtu fjala e Tij:

﴿وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا﴾

“Dhe kështu Ne ju bëmë një ummet të mesëm, që të jeni dëshmitarë mbi njerëzit dhe që i Dërguari të jetë dëshmitar mbi ju.”

Edhe këtu lam-i është lam i shkakësisë.

Herë tjetër, vjen përmes partikulës arsyetuese “kej”, që shërben për të shprehur qëllimshmërinë, si në fjalën e Allahut:

﴿كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ﴾

“Që të mos qarkullojë (pasuria) vetëm mes të pasurve prej jush.”

Në raste të tjera, përdoret parafjala “Bā” për të pohuar shkakësinë e drejtpërdrejtë, si në tekstet:

﴿ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ﴾

“Kjo është për shkak të asaj që kanë përgatitur duart tuaja.”

Dhe fjala e Tij:

﴿بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ﴾

“Për shkak të asaj që keni vepruar.”

Dhe fjala e Tij:

﴿بِمَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ﴾

“Për shkak të asaj që keni fituar.”

Dhe fjala e Tij:

﴿ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ﴾

“Kjo është sepse ata mohonin ajetet e Allahut.”

Komenti: Ba-ja këtu nënkupton shkakun: nëse konteksti lidhet me një sanksion, ajo tregon shkakun e ndëshkimit, e nëse lidhet me një shpërblim, ajo tregon shkakun e asaj mirësie. Siç është fjala e Tij:

﴿ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ﴾

“Hyni në Xhenet për shkak të asaj që keni vepruar.”

Ba-ja këtu tregon shkakun, domethënë: për shkak të veprave tuaja.

Herë tjetër, vjen me përcaktorin e qëllimit (el-mef‘ūl li-exhlihi), të shprehur ose të nënkuptuar, si fjala e Tij:

﴿فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى﴾

“Atëherë (dëshmia të jetë) një burrë dhe dy gra prej atyre dëshmitarëve që i pranoni, që nëse njëra gabon, t’ia përkujtojë tjetra.”

Dhe fjala e Allahut të Lartësuar:

﴿أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ﴾

“Që të mos thoni Ditën e Kiametit: ‘Ne ishim të pakujdesshëm ndaj kësaj.’”

Dhe fjala e Tij:

﴿أَنْ تَقُولُوا إِنَّمَا أُنْزِلَ الْكِتَابُ عَلَى طَائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنَا﴾

“Që të mos thoni: ‘Libri iu zbrit vetëm dy grupeve para nesh.’”

Kuptimi i nënkuptuar akademik këtu është: “nga droja se mos thoni”

Komenti: Po, herë vjen me përcaktorin e qëllimit të shprehur ose të nënkuptuar. Si fjala e Tij:

﴿أَنْ تَضِلَّ﴾

Ky burim i shndërruar (“që të gabojë”) është në vendin e kallëzores si përcaktor i qëllimit.

Gjithashtu, lidhëza “Fā” shërben si tregues i një pasoje të pashmangshme që rrjedh nga një veprim paraprak, si në ajetet:

﴿فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاهَا﴾

“Atëherë e përgënjeshtruan dhe e prenë devenë, kështu që Zoti i tyre i shkatërroi për shkak të gjynahut të tyre dhe i barazoi (me tokën).”

Dhe fjala e Tij:

﴿فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رَابِيَةً﴾

“Dhe ata e kundërshtuan të dërguarin e Zotit të tyre, prandaj Ai i ndëshkoi me një ndëshkim të rëndë.”

Dhe fjala e Tij:

﴿فَكَذَّبُوهُمَا فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَكِينَ﴾

“Atëherë i përgënjeshtruan të dy, dhe u bënë prej të shkatërruarve.”

Komenti: Fa-ja e shkakësisë në ajetin e parë është në fjalën {فَدَمْدَمَ} – pra fa-ja në “fe-demdeme” është fa e shkakësisë; po ashtu në të dytin në fjalën {فَأَخَذَهُمْ} – “fa i mori ata”; dhe në të tretin {فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَكِينَ} – “dhe u bënë prej të shkatërruarve”.

Teksti: Herë vjen pra me fa-në e shkakësisë; dhe fa-ja e shkakësisë përdoret për të treguar renditjen e pasojës mbi shkakun e saj.

Herë tjetër, vjen me mjetin “lemmā”, që tregon ndëshkimin / shpërblimin, si në fjalën e Tij:

﴿فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ﴾

“E kur ata Na zemëruan, Ne u hakmorëm ndaj tyre.” Suretu ez-Zuhruf: 55.

Dhe shembuj të tjerë të ngjashëm.

Herë tjetër, vjen me “inna” dhe fjalisë që pason, si fjala e Tij:

﴿إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ﴾

“Vërtet, ata nxitonin në vepra të mira.” Suretu el-Enbijā: 90.

Dhe fjala e Tij:

﴿إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ﴾

“Vërtet, ata ishin popull i keq, prandaj i përmbytëm të gjithë.”

Suretu el-Enbijā: 77.

Komenti: Domethënë: të parët, për shkak të nxitimit të tyre në vepra të mira, kjo ishte shkak për fitimin e begative dhe kënaqësisë së Allahut të Lartësuar; ndërsa të dytët, për shkak se ishin popull i keq, e merituan këtë ndëshkim – ndëshkimin e Allahut të Lartësuar – sepse ishin popull i keq.

Teksti: Herë tjetër, vjen me partikulën “leulā”, që tregon lidhjen midis asaj që paraprin dhe asaj që pason, si në ajetin:

﴿فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ • لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ﴾

“E sikur të mos ishte prej atyre që e madhëronin Allahun, do të kishte qëndruar në barkun e tij deri në ditën kur do të ringjalleshin.” Suretu es-Sāffāt: 143–144.

Komenti: Po, domethënë: tesbihu (madhërimi i Allahut) është shpëtim për robin.

﴿وَكَذَٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ﴾

“Dhe kështu Ne i shpëtojmë besimtarët.”

Herë tjetër, vjen me “leu” që tregon kushtin, si fjala e Tij:

﴿وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ﴾

“E sikur ata të vepronin sipas asaj që këshillohen me të, kjo do të ishte më e mirë për ta.” Suretu en-Nisā’: 66.

Në përgjithësi, Kurani nga fillimi deri në fund është i qartë (sarīh) në faktin se pasojat — qofshin ato mirësi apo ligësi — dhe dekretet — qofshin ato universale (kewni) apo normative — janë të ndërtuara mbi shkaqet. Madje, të gjitha rregullat e kësaj bote dhe të botës tjetër, interesat (mesalih) dhe dëmet (mefasid), janë të lidhura me shkaqet dhe veprat.”

​”Kushdo që e kupton thellë këtë çështje dhe e mediton atë ashtu siç duhet, do të nxjerrë prej saj dobi maksimale. Ndërsa ai që mbështetet te kaderi (paracaktimi) nga injoranca, nga paaftësia, nga neglizhenca apo humbja e kohës, ai e ka shndërruar mbështetjen e tij (tevekkulin) në paaftësi, dhe paaftësinë e tij e quan ‘mbështetje te Zoti’.”

Komenti: “Autori (Allahu e mëshiroftë) e thekson me forcë rëndësinë që robi ta kuptojë thellësisht këtë çështje dhe t’i kushtojë vëmendje. Ai vëren se dëshmitë për këtë në Kuran e tejkalojnë numrin një mijë. Ky meditim dhe reflektim (tedebbur) e ndihmon robin të angazhohet në ndërmarrjen e shkaqeve dobiprurëse, rezultatet e të cilave do të jenë të lavdishme në këtë botë dhe në tjetrën.

Në të njëjtën kohë, kjo e bën robin që të jetë maksimalisht vigjilent ndaj shkaqeve dhe veprimeve të dëmshme, të cilat pashmangshmërisht rezultojnë në pasoja negative dhe përfundime të këqija në të dyja botët. Nëse robi e kupton këtë drejt, ky kuptim do ta ndihmojë atë të ndërmarrë shkakun e dobishëm dhe të largohet nga shkaku i dëmshëm.”

Ai (robi) nuk duhet të mjaftohet vetëm me mbështetjen te Kaderi (paracaktimi) nga padija, paaftësia, neglizhenca apo humbja e kohës. Përkundrazi, këto ajete të shumta – shembujt e të cilave i kalojnë të një mijat – duhet ta shtyjnë robin që të jetë i zellshëm në kryerjen e shkaqeve dhe në atë që realizon interesat (maslaha) dhe dobinë në fenë dhe dunjanë e tij.

Robi duhet t’i ndërmarrë shkaqet dhe nuk duhet të dorëzohet pasivisht te Kaderi. Nëse ai dorëzohet te Kaderi duke i pezulluar shkaqet, atëherë ‘mbështetja’ e tij shndërrohet në paaftësi dhe dembelizëm (teuakul). Në këtë rast, ai e etiketon paaftësinë e tij si ‘mbështetje te Zoti’.

Ibn Kajim saktëson: ‘Ai e emërton paaftësinë e tij si tevekkul (mbështetje)’, por realiteti është krejt ndryshe.”

Mbështetja e vërtetë (tevekkuli) në tekstet fetare është e lidhur ngushtë me ndërmarrjen e shkaqeve dhe dhënien e përpjekjes. Për këtë arsye, Profeti ﷺ ka thënë: ‘Sikur të mbështeteshit tek Allahu me një mbështetje të vërtetë, Ai do t’ju furnizonte ashtu siç i furnizon zogjtë’.

Më pas, Profeti ﷺ sqaroi se zogjtë nuk qëndrojnë në fole, por ata ndërmarrin shkakun: nisen herët në mëngjes (tegdu) në kërkim të jetesës dhe ushqimit. Ata nisen ‘khimasan’ (të uritur dhe me nevojë për ushqim) dhe kthehen ‘bitane’ (të ngopur). Pra, ata e ndërmarin shkakun. Ky hadith përmban dëshmi të qartë mbi nevojën e marrjes së shkakut dhe se Tevekkuli është i pandashëm nga veprimi.”

Komenti i librit “Sëmundja dhe ilaçi”.

Autor: Abdurrezak el Bedr

Përshtati: Fatjon Isufi

Dosje: Duaja