Komenti i librit ‘Sëmundja dhe Ilaçi’ – 12 –

Autori (Allahu e mëshiroftë) thotë:

Përkundrazi, juristi i vërtetë (el-fakih) — në kuptimin më të plotë të fjalës — është ai i cili e prapëson Dekretin Hyjnor (kaderin) përmes vetë Dekretit, e zbraps kaderin me kader dhe përballet me atë (kaderin) përmes kaderit. Madje, qënia njerëzore nuk mbijeton dot pa këtë mekanizëm; pasi uria, etja, i ftohti dhe llojet e ndryshme të rreziqeve e kërcënimeve, janë pjesë e Kaderit. Ndërkohë, të gjitha krijesat përpiqen pareshtur për ta zbrapsur këtë Kader përmes një kaderi tjetër. Kësisoj, atij që Allahu i ka dhënë sukses dhe i ka frymëzuar udhëzimin e drejtë, e zbraps kaderin e ndëshkimit (të botës tjetër) përmes kaderit të pendimit, besimit dhe veprave të mira. Ky raport është i njëjtë me ballafaqimin e rreziqeve të kësaj bote me mjetet e tyre kundërshtuese. Zoti i të dyja botëve është Një dhe urtësia e Tij është unike; ajo nuk përmban kontradikta dhe pjesët e saj nuk e zhvlerësojnë njëra-tjetrën. Kjo çështje është ndër temat më fisnike për atë që ia njeh vlerën dhe e trajton me përgjegjshmërinë e duhur. Dhe vetëm prej Allahut kërkohet ndihmë.”

Komenti: Kjo tematikë, ashtu siç u përshkrua, përbën një çështje teologjike tejet fisnike dhe me dobi praktike për besimtarin. Është e domosdoshme që çdo musliman të meditojë në këtë, pasi përfaqëson kulmin e kuptimit (fikhut) të fesë së Allahut të Lartësuar.

Për këtë arsye, autori e parapriu tekstin me shprehjen “juristi me kuptim të plotë”, për të theksuar se prej kuptimit më madhështor të fesë së Allahut është kur njeriu e prapëson Dekretin Hyjnor (kaderin) përmes vetë Dekretit, e zbraps kaderin me kader dhe përballet me atë (kaderin) përmes kaderit (aftësia për të harmonizuar shkaqet me pasojat brenda kornizës së paracaktimit).

Më pas autori ofroi një shembull sqarues pothuajse të rënë dakort prej të gjithëve duke thënë: Madje, qënia njerëzore nuk mbijeton dot pa këtë mekanizëm; pasi uria, etja, i ftohti dhe llojet e ndryshme të rreziqeve e kërcënimeve, janë pjesë e Kaderit. Ndërkohë, të gjitha krijesat përpiqen pareshtur për ta zbrapsur këtë Kader përmes një kaderi tjetër. I urituri, i eturi dhe ai që ndien të ftohtin nuk qëndron pasiv duke u argumentuar me paracaktimin duke thënë: Nuk ushqehem sepse ky është kaderi për mua! Por e sheh duke kërkuar ushqimet më cilësore dhe më të shijshme për ta mënjanuar atë gjendje. Pra, këtu ai e aplikon parimin e shkakut në mënyrë të shkëlqyer.

Megjithatë, vihet re një paradoks: sepse kur bëhet fjalë për namazin, adhurimin dhe shpëtimin në Ahiret, të njëjtët njerëz përdorin kaderin si pretekst për neglizhencë.

Ne më parë e kemi thënë: Një nga shenjat e prishjes së një doktrine është pikërisht kontradikta e ithtarëve të saj dhe mosfunksionimi i saj në të gjitha sferat e jetës.

Kur autori e parashtron këtë shembull, – këtu përqëndrohu sepse është vërtetë fjalë e madhe – duke dhënë këtë shembull, ai thotë: Kësisoj, atij që Allahu i ka dhënë sukses dhe i ka frymëzuar udhëzimin e drejtë, e zbraps kaderin e ndëshkimit (të botës tjetër) përmes kaderit të pendimit, besimit dhe veprave të mira. Ashtu siç largon kaderin e urisë duke ngrënë, kaderin e etjes duke pirë dhe kaderin e të ftohtit duke u veshur me rroba dimërore të përshtashme, duke thënë se kjo është e mirë, kjo është e përshtashme dhe kjo është rrobë e ngrohtë etj. Pra ashtu siç vepron me këto shkaqe, ashtu duhet të veprojë edhe për zbrapsjen e ndëshkimit në botën tjetër, me çfarë? Përmes shkaqeve! Ashtu sikurse i largon këto gjëra përmes shkaqeve po ashtu ta largojë edhe dënimin e botës tjetër përmes shkaqeve.

Në këtë kontekst njëri nga dijetarët e hershëm (Selefët) ka shprehur një urtësi domethënëse: “Sa e habitshme është gjendja e atij që tregohet tejet i kujdesshëm ndaj ushqimeve të caktuara.” Shpesh sheh njerëz që mbajnë dietë dhe i shmangin disa ushqime. Kur i pyet, thonë: Nga frika se mos shkaktojnë sëmundje apo lodhje. Madje disa ruhen edhe pa pasur sëmundje, por vetëm si parandalim — kanë frikë nga pasojat dhe kujdesen shumë për shëndetin e trupit.

Ndërkohë ky dijetar thotë: “Sa e habitshme është gjendja e atij që tregohet tejet i kujdesshëm ndaj ushqimeve të caktuara nga frika e dëmit shëndetësor që ato shkaktojnë, por nuk tregon të njëjtin kujdes për t’u ruajtur nga mëkatet, nga frika e pasojave të tyre rrënuese!”

Nëse robi vazhdon në mëkate, këto mëkate kanë për ta çuar atë drejt Zjarrit. Ndërkaq, këto të tjerat prej të cilave ai tregon kujdes të lartë për t’u mbrojtur, nëse nuk ruhet prej tyre, e shpien atë drejt një dëmi të kësaj bote, i cili mund të ndodhë ose jo. Mirëpo, nëse robi nuk ruhet nga gjynahet, ato në mënyrë të pashmangshme e çojnë drejt Zjarrit. Prandaj, kur e kanë përkufizuar ‘Takvanë’ (devotshmërinë) në aspektin gjuhësor, çfarë është thënë për kuptimin e saj? Është thënë: ‘Të vendosësh mes teje dhe asaj që i frikësohesh një mburojë që të mbron’.

Ky definicion gjuhësor e qartëson konceptin: kur i frikësohesh të ftohtit, vishesh; kur i frikësohesh urisë, han; etjes, pi; nxehtësisë së diellit, kërkon hije. Pra, ti vendos mes teje dhe asaj që i frikësohesh një mburojë. Rrjedhimisht, Takvaja ndaj Allahut konsiston në vendosjen e një mburoje mes teje dhe asaj që i frikësohesh prej pakënaqësisë së Tij, e cila të mbron nga zemërimi i Tij. Dhe kjo mburojë është: Kryerja e urdhrave dhe braktisja e ndalesave.

Ashtu sikurse njeriu mbrohet nga elementet e dëmshme të kësaj bote duke aktivizuar shkaqet mbrojtëse, po ashtu edhe për ndëshkimin e Allahut në botën tjetër është e domosdoshme ndërmarrja e shkaqeve (veprave) me të cilat mbrohesh nga Zjarri:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا

“O ju që keni besuar, ruani veten dhe familjet tuaja nga Zjarri”.

Domethënë: edukoni, mësoini ata dhe rritini në bindje ndaj Allahut dhe largim nga mosbindja ndaj Tij sepse me këtë realizohet mbrojtja nga Zjarri; pra, duhet patjetër marrja e shkaqeve. Por që njeriu të tregohet dembel, të neglizhojë, të shpërfillë dhe të mbështetet vetëm në disa shpresa apo gjëra formale — për këtë Ibn Kajim do të sjellë më poshtë një argumentim tejet dobiprurës mbi shkaqet e neglizhencës te shumë njerëz dhe mbështetjen e tyre të gabuar në disa mendime, duke dhënë shembuj të rëndësishëm.

Teksti: Autori thotë: ‘Ky është ekujvalenti i saktë i kaderit të frikshëm në dynja dhe asaj që e kundërshton atë’.

Komenti: Vini re! Kaderi i frikshëm në dynja është uria, etja, etj., dhe në formë unanimr të gjithë njerëzit përpiqen t’a shmangin atë. Po kështu, kaderi i frikshëm në ahiret është Zjarri dhe zemërimi i Allahut — dhe patjetër duhen marrë shkaqet për t’u mbrojtur prej tij.

Teksti: Ai (autori) shton: ‘Zoti i të dyja botëve është Një (në dynja dhe ahiret) dhe urtësia e Tij është unike; ajo nuk përmban kontradikta dhe pjesët e saj nuk e zhvlerësojnë njëra-tjetrën.’

Pastaj vijon: ‘Megjithatë, mbeten dy çështje, përmes të cilave përmbushet lumturia dhe suksesi i robit.’

Domethënë: pasi u vendos se patjetër duhen marrë shkaqet, se shpëtimi lidhet me këtë përpjekje, dhe se robi duhet ta luftojë veten për bindje dhe largim nga mëkatet — atëherë, pasi ta kuptojë këtë, i mbeten dy kushte që e plotësojnë lumturinë e tij:

E para: “Të njohë në hollësi shkaqet e së keqes dhe të së mirës, sepse realizimi i të mirës nga se varet? Varet nga njohja e saj dhe ruajtja nga e keqja gjjthashtu.

Për këtë arsye, që moti është thënë: ‘Si mund të mbrohet ai që nuk e di se prej çfarë duhet të mbrohet?’ Përderisa çështjet janë të lidhura me shkaqet, bëhet obligative për robin që të përpiqet për të arritur një njohje të detajuar të shkaqeve të së mirës për t’i zbatuar ato, dhe të shkaqeve të së keqes për t’u mbrojtur prej tyre, duke pasur një vizion të qartë përmes asaj që shikon në realitetin e kësaj bote.

Siç është thënë: “I lumtur është ai që merr mësim nga të tjerët, ndërsa i mjerë është ai nga i cili marrin mësim të tjerët.”

Ndërsa në lutjen e disa prej selefëve thuhej: “O Allah, mos bëj që dikush tjetër të jetë më i lumtur se unë me atë që më ke mësuar mua, dhe mos më bëj shembull mësimi për të tjerët.”

E mira për njeriun është të shohë, të meditojë dhe të marrë mësim — në vend që ai vetë të bëhet mësim për të tjerët. Sepse kur njerëzit duan të reflektojnë, thuhet: shikoni filan popull, shikoni filan person, shikoni gjendjen e këtij… pra për të nxjerrë mësim. Prandaj është më mirë për të që të marrë vetë mësim, sesa të bëhet mësim për të tjerët.

Autori tha: ‘Të njohë në detaje shkaqet e së keqes dhe të mirës, dhe të ketë perceptim të qartë (basirah) përmes asaj që sheh në botë dhe asaj që ka provuar te vetja dhe te të tjerët.

Komenti: “Përmes asaj që sheh në botë” nënkupton vëzhgimin e njerëzve në përgjithësi: cilat janë pasojat për ata që bëjnë mirë dhe cilat janë pasojat për ata që bëjnë keq. Kjo nuk vlen vetëm për individët, por edhe për kombet:

فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاء وَأَمَّا مَا يَنفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ

“Sa i përket shkumës, ajo zhduket si mbetje, ndërsa ajo që u shërben njerëzve, mbetet në tokë”.

Po ashtu, nga ajo që njeriu e provon te vetja dhe te të tjerët. Sepse njeriu kalon nëpër faza: faza prej veprave të mira dhe faza prej veprave të këqija. Kështu, ai analizon rezultatet dhe gjendjen e tij në secilin rast, si dhe ato që ka dëgjuar nga historitë e popujve të lashtë dhe modernë.

Teksti: Autori (Allahu e mëshiroftë) thotë:

‘Ndër mjetet më dobiprurëse në këtë aspekt është meditimi i Kuranit, pasi ai e garanton këtë njohje në mënyrën më të përsosur. Në të janë të detajuara dhe të sqaruara të gjitha shkaqet e së mirës dhe të së keqes. Më pas vjen Suneti, i cili është binjak i Kuranit dhe shpallja e dytë (el-vahju eth-thani). Kushdo që e përqendron vëmendjen e tij tek këto dy burime, ato i mjaftojnë pa pasur nevojë për asgjë tjetër; ato të shfaqin të mirën, të keqen dhe shkaqet e tyre, derisa të duket sikur po i dëshmon me sytë e tu.’

Komenti: Domethënë, kë e udhëzon Allahu që të meditojë në Kuran dhe të reflektojë mbi udhëzimet e tij, si dhe në Sunetin e Profetit ﷺ, atij i mjaftojnë ato të dyja për çdo gjë tjetër.

Në to ka mjaftueshmëri në udhëzimin e robit drejt shkaqeve të së mirës — duke e nxitur t’i veprojë dhe duke sqaruar frytet madhështore të tyre në dynja dhe ahiret — si dhe shkaqet e së keqes dhe pasojat e rënda të tyre në të dyja botët.

Kjo është e shpjeguar në Kuran me hollësi të mjaftueshme.

Në të është sqaruar rruga e të drejtëve përmirësues dhe përfundimi i tyre, si dhe rruga e shkatërruesve dhe përfundimi i tyre:

وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ

“Kështu Ne i sqarojmë ajetet, që të bëhet e qartë rruga e kriminelëve.”

Pra, që njerëzit të ndërgjegjësohen dhe të zmbrapsen.

Po ashtu, është detajuar edhe rruga e të mirëve –dhe Allahu e di shumë mirë se kush është përmirësuesi dhe kush është shkatërruesi — me qëllim që njerëzit të përfitojnë prej tyre dhe t’i marrin për prijës e shembuj.

Pra, në Kuran dhe në Sunet gjendet shpjegimi i detajuar, shërues dhe i mjaftueshëm.

Teksti: ‘Pas kësaj, nëse meditoni historitë e popujve dhe “Ditët e Allahut” (ndëshkimet apo shpërblimet historike) ndaj atyre që iu bindën dhe atyre që e kundërshtuan, do të shihni se kjo përputhet plotësisht me atë që keni mësuar nga Kurani dhe Suneti. Do t’i shihni në detaje ato që Allahu ka lajmëruar dhe premtuar, dhe do të njihni nga shenjat e Tij në horizont atë që ju dëshmon se Kurani është i vërtetë, se i Dërguari është i vërtetë dhe se Allahu e përmbush premtimin e Tij në mënyrë të pashmangshme.

Rrjedhimisht, Historia është shpjegim i detajeve të asaj që Allahu dhe i Dërguari i Tij na kanë bërë të njohur prej parimeve të përgjithshme të shkaqeve të së mirës dhe së keqes.”

Komenti: ​Autori (Allahu e mëshiroftë) thotë: ‘Nëse e mediton Kuranin dhe udhëzimet e tij, Sunetin dhe udhëzimet e tij, dhe merr mësim prej tyre, atëherë vështro historinë; sepse historia është dëshmitar i asaj që lexon në Kuran rreth gjendjes së popujve – atyre që Allahu i shpëtoi dhe atyre mbi të cilët ra ndëshkimi i Tij. Shpëtimi ka shkaqet e veta, ashtu siç edhe ndëshkimi ka shkaqet e veta. Rrjedhimisht, njeriu duhet të analizojë shkaqet e shpëtimit që të kapet fort pas tyre, dhe të analizojë shkaqet e ndëshkimit që të ruhet e të mbrohet prej tyre.’

​Allahu i Madhëruar, kur përmend shkaqet e shpëtimit të reformatorëve dhe njerëzve të devotshëm, Ai sqaron se kjo vlen për të gjithë:

وكذلك تنجي المؤمنين

“Dhe kështu Ne i shpëtojmë besimtarët”.

إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا

“Ne, pa dyshim, do t’i ndihmojmë të Dërguarit Tanë dhe ata që besuan.”

وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ

“Dhe ishte detyrë e jona ndihma ndaj besimtarëve”.

Gjithashtu, ndëshkimi që bie mbi zullumqarët (tiranët/të padrejtët) është i vlefshëm për këdo që u ngjan atyre apo ndjek rrugën e tyre. Për ndëshkimin që ra mbi të tillët, Allahu thotë:

وَمَا هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ

“Dhe ai (ndëshkimi) nuk është aspak larg zullumqarëve.”

Kur përmend ndëshkimin, Ai thotë:

أَكْفَّارُكُمْ خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ

“A janë kufarët (mohuesit) tuaj më të mirë se ata, apo keni ndonjë garanci shfajësimi në Librat e shenjtë?”.

Pra, ndëshkimi që godet kufarët (jobesimtarët) e hershëm, është po aq i merituar edhe për jobesimtarët e mëvonshëm.

Kështu, njeriu nxjerr mësim dhe këshillë nga ajo që Allahu i Madhëruar ka rrëfyer dhe detajuar në Kuran dhe nga ajo që ka ardhur në Sunet, duke gjetur në detajet e historisë dëshmi të shumta që e vërtetojnë këtë.”

Komenti i librit “Sëmundja dhe ilaçi”.

Autor: Abdurrezak el Bedr

Përshtati: Fatjon Isufi

Dosje: Duaja, kaderi